Review FS2Crew: ATR-Edition

Door Lennard van Raat

Ondanks vele slogans van makers van commerciële flightsim-software die een revolutie voorspellen - die de gesimuleerde wereld in één klap veranderen, die baanbrekend zouden zijn, die het gehalte aan realisme ongekend benaderen, etcetera – blijven mijns inziens toch maar weinig producten over die verder gaan dan alleen een veelbelovende slogan. Het realisme van semi-professionele vliegsoftware die tegenwoordig aangeboden wordt heeft sinds Wilco’s 767 (Pilot-in-Command) voor FS2000 sowieso een enorme vlucht genomen, en het lijkt alsof het simuleren van zelfs doortrekkende vliegtuigtoiletten nog de enige uitweg tot vernieuwend detailniveau is. In de beste software worden alle vliegsystemen, boordcomputers en navigatiemiddelen immers al tot in de finesses nagebootst.

En toch is het een programmeur in deze - voor ons simmers luxe, maar voor softwaredesigners “uitdagende” – situatie gelukt om de FS wereld (of althans, mijn FS-wereld) inderdaad nog een keer een enorme boost te geven. En dat met een programmaatje van rond de 30 Euro. De programmeur heet Bryan York en zijn programma heet FS2Crew.

FS2Crew lijkt een soort one-man-show, want het is de programmeur die op dit idee kwam, het idee zelf uitwerkte en zelf alle persoonlijke contacten met gebruikers onderhoudt en zelf het forum modereert en in stand houdt. Dat het programma ècht werkt, bewijst het forum, waar opvallend weinig klachten worden geformuleerd. Alle vragen worden prompt en vriendelijk beantwoord door de guru van het programma.

FS2Crew is een add-on voor een add-on, specialistischer lijkt het bijna niet te kunnen. Het programma voorziet een high-detailed, semi-professioneel single airplane-pakket van het ultieme in realisme: een copiloot. Verschillende versies van FS2Crew zijn al gepubliceerd, waaronder PMDG’s 737NG, Level-D’s 767 en ook de hier besproken Flight1/ATR’s ATR-72. Elke versie is dusdanig geprogrammeerd dat het volledig integreert met alle systemen en eigenschappen van het desbetreffende vliegtuig. Om deze reden is FS2Crew uitermate specifiek en werkt het alleen maar op één type vliegtuig van één softwarefabrikant. Wat kan men verwachten? Een vlucht waarin men nauwelijks meer tijd heeft om van het “uitzicht” te genieten; een vlucht waarin men in eerste instantie bezig is met het exact nabootsen van alle procedures die piloten moeten volgen; een vlucht waarin men nauw samenwerkt met de virtuele copiloot om het vliegtuig op de meest professionele en veilige manier te vliegen. Maar ook kan men verwachten dat het even tijd kost voordat dit geleerd is. Ook kan men verwachten dat de bijgevoegde manual onontbeerlijk is, dat elk item van elke checklist stipt genoemd en uitgevoerd moet worden, en dat men uiteindelijk het gevoel zal krijgen een echte vlucht te hebben gemaakt.

De DVD-versie van FS2Crew: ATR 72  komt zonder uitgeprinte handleiding. Juist in dit geval is dit nogal jammer, want hoewel het bijvoegen van manuals in PDF-formaat tegenwoordig de nieuwe standaard is geworden, is een uitgeprinte handleiding onontbeerlijk. Zeker met 104 pagina’s had een voorgeprinte manual een hoop tijd en inkt bespaard. De manual moet goed gelezen worden, voor mij was twee keer doorlezen het minste om enigszins met het programma uit de voeten te kunnen. Er is vrijwel geen theorie, maar de simmer moet het programma onder de knie leren krijgen door een zeer uitgebreide tutorial flight. Omdat het programma wel een rotsvast script volgt, is elke vlucht in principe hetzelfde en kan men de tutorial voor elke vlucht toepassen, mits men de ICAO-codes van de in de tutorial gebruikte luchthavens zelf even vervangt door de eigen gekozen luchthavens. Voordat er met het programma begonnen wordt, moet de ATR specifiek geconfigureerd worden in het configuratiemenu, omdat er enkele functies in het panel gewijzigd zijn (clickspots achter sommige vlieginstrumenten, bijvoorbeeld, die specifieke checklists oproepen). Ook moeten twee joystick-buttons of toetscommando’s specifiek aan FS2Crew toegeschreven worden, waarbij de ene button of toets een vraag of oproep van de captain (de simmer) aan de copiloot genereert, en de andere button een antwoord van de captain op een vraag van de copiloot. In de praktijk werkt dit vrij gemakkelijk, omdat FS2Crew zelf bepaalt welke interactie de buttons oproepen, afhankelijk van de situatie in de sim. Het is dus belangrijk om de buttons wel op het juiste tijdstip in te drukken, anders loopt het script in de war.

Wanneer alles geconfigureerd is, kan de vlucht beginnen, maar wel altijd met een cold&dark cockpit. Via een clickspot in de cockpit van de ATR wordt FS2Crew geactiveerd. Als dit eenmaal gebeurd is, kan men het programma tijdens de vlucht niet meer uitschakelen. Wel is het mogelijk om de ATR te vliegen zonder FS2Crew, zolang men de clickspot maar niet aanklikt. Het programma begint met een afwezige copiloot, want die loopt rondom het vliegtuig om exterior inspection uit te voeren. In de tussentijd moet de simmer (captain) het toestel opstarten (dit alles binnen een rigide tijdsbestek van 30 minuten, zichtbaar via een oproepbaar horloge met aftellende klok, net als in het echt), Operations waarschuwen dat de bemanning aanwezig is en de FMC snel en correct programmeren op de komende vlucht. Als deze laatste niet goed geprogrammeerd is, is een vlucht met FS2Crew niet meer goed mogelijk omdat de copiloot een deel van zijn “kennis” uit deze boordcomputer haalt. Operations contacteert men met een vaste frequentie, hetgeen niet realistisch is want de golflengte varieert per airline. Maar vanzelfsprekend zou het onbegonnen werk zijn om de frequenties per airline en luchthaven specifiek te programmeren, dus dit lijkt me zeer vergeeflijk. Verder dient de captain het zuurstofmasker te testen via een nieuw pop-up scherm, en via een pop-up menu aan te geven welke SID men gebruikt na de start en onder welke weersomstandigheden. De captain zal daardoor op een later moment een correcte briefing geven aan de copiloot op commando van de simmer. Helaas is er maar een twintigtal luchthavens waarvan een SID-briefing geboden wordt, en van die luchthavens is er maar één SID per luchthaven beschikbaar. Voor de STAR’s geldt hetzelfde. Hopelijk komen er in de toekomst nog upgrades die meer mogelijkheden bieden hiervoor. Wel is er een generic briefing, die voor alle luchthavens kan gelden.

Het testen van het zuurstofmasker binnen een strenge tijdslimiet

Op het moment dat de copiloot terugkomt, is er een variabel en onvoorspelbaar element in het programma: meestal heeft het toestel geen mankementen, maar af en toe rapporteert de copiloot een probleem (lekkende olie bijvoorbeeld) en moet de simmer Maintenance oproepen (allemaal via het Comm-paneel in de ATR en de geconfigureerde joystick buttons). Na enkele minuten is de reparateur in dat geval klaar en kan alsnog gevlogen worden.

22 Minuten voor de vlucht begint de copiloot met een uitgebreide checklist, de cockpit preparation flow. Hij test alle systemen, en het is prachtig om in de virtuele cockpit alle schakelaars om te zien gaan, en lichten uit en aan te zien flikkeren. De captain hoeft hier niets te doen, behalve het instellen van de NAV-radio’s. Overigens, wanneer de simmer het programma kent, zijn eigen taken snel verricht en daardoor tijd overhoudt voordat de volgende actie begint, kan de tijd versneld worden via het horloge. Dit is prettig want het kan aardig wat wachttijd schelen.

Na deze checklist komt Jane, de FA, die vraagt om een intercomtest. Via een pop-up panel antwoord de captain, en geheel volgens het grote voorbeeld wordt één en ander getest via de overhead en pedestal. Hierna moet men Operations weer laten weten dat de boarding van passagiers kan beginnen. Dan volgt weer wat wachten, en het is mogelijk om de geluiden (zoals de muziek in de passagierscabine) te horen via de PA. Het wachten zal worden onderbroken door de Load Sheet die getekend moet worden (men kan FS2Crew zo instellen dat de captain tekent met de simmer’s eigen naam!) en de Take-Off Data Card, met alle speeds (V1, Vr, Vlmbo etc.) die gebugged moeten worden. Voor deze actie, maar ook voor vrijwel alle andere acties geldt dat het niet correct uitvoeren of vergeten van een procedure meteen tot een falen van FS2Crew kan resulteren. Dit is aan het begin frustrerend, maar in de echte wereld kan men ook geen fouten maken. De realiteit is hard….Een minpuntje vind ik hier toch wel dat er geen mogelijkheid is om de sim vanaf specifieke punten te hervatten na een dergelijke fout. Het herstarten van de gehele vlucht vanaf cold&dark is noodzakelijk, hoewel sommige (foutieve) interacties met de copiloot die géén daadwerkelijke acties veroorzaken (zoals het draaien aan of indrukken van een knop) niet fataal zijn. In dat geval schuift een dialoog hoogstens wat op, waarbij een uitspraak van de captain op een verkeerd moment komt. Nog een keer op de joystick button klikken zorgt er dan voor dat het programma “ingehaald” wordt en je weer gewoon verder kan. In de nieuwste versie van FS2Crew, voor de Level-D 767 is wel een mogelijkheid ingebouwd om op verschillende punten in de simulatie te beginnen, of deze te hervatten.

De Load Sheet wordt ondertekend met de simmer’s eigen naam!

De automatisch ingevulde Take-Off Data Card, in dit geval voor een vertrek van Maastricht-Aachen Airport, met alle speeds die gebugged moeten worden 

Tot en met take-off en het bereiken van de cruisehoogte is men vervolgens druk bezig met allerlei acties. In samenspraak met de copiloot worden overige checklists uitgevoerd (zoals final cockpit preparation checklist, after engine start flows etc.), en de cockpit wordt samen met de copiloot voorbereid op de start. Door middel van de joystick buttons antwoordt de captain op de copiloot, en het geheel is daardoor interactief. De copiloot zal het in veel gevallen aangeven wanneer de captain iets vergeten is, want de captain moet ook op verzoek van de copiloot (en volgens de officiële rolverdeling van de flowcharts) specifieke instrumenten voor de vlucht configureren. Een aardig detail is dat de Ground Crew opgeroepen moet worden om toestemming te vragen voor het starten van de motoren, en dat gebeurt via het hoornsignaal (speciale knop op de overhead). De Ground Crew antwoord in het dialect van het land van de luchthaven waarop men zich op dat moment bevindt. Wanneer men bijvoorbeeld op Schiphol staat, zal de Ground Crew in typisch “Nederlands-Engels” antwoorden. In Japan zal hij of zij in “Japlish” spreken. Verder is er contact met de FA, die de piloten informeert over de seating van de passagiers, en zij moet ook worden gewaarschuwd wanneer het moment van take-off nadert.

De uiteindelijke take-off, zo’n 30 minuten na activatie van FS2Crew, is spectaculair. De copiloot hanteert zelf de knuppel tot 70 knots. Hij roept daarbij en daarna de snelheden op (V1, V2 etc.) en nadat de captain het vliegtuig overneemt (d.m.v. een druk op de joystick-button), zal hij op commando van de captain (de simmer) tot allerlei acties overgaan, zoals het intrekken van het landingsgestel en de flaps, het uitschakelen van de landingslichten, het omzetten van de power management-schakelaar naar “climb”-setting - zelfs het instellen van climb speed op de AFCS wordt door de copiloot gedaan. Als het regent, zal hij zelf initatief nemen om de ruitenwissers aan te zetten – en weer uit boven de maximaal toelaatbare snelheid. Ook voert hij de benodigde checklists uit, deels doordat de captain op clickspots op diverse vlieginstrumenten moet klikken. Het vergt enige oefening om onder de knie te krijgen waar de clickspots zitten, en op welk moment men een checklist moet activeren.

Tot op cruisehoogte is het één en al drukte, want de simmer is druk bezig samen met de copiloot het toestel te besturen en te controleren. Checklists en real-world procedures zijn hier sleutelwoorden. Het is wel wat vreemd dat taxi-clearance pas gevraagd kan worden nadat de parking brake released is. Eenmaal op cruisehoogte (de copiloot configureert de power settings automatisch wanneer men deze hoogte bereikt heeft) is het rustiger. Men kan de FA om een kop koffie vragen, zelfs een huis-tuin-en-keukengesprek met de copiloot kan men activeren. De selectie van het gespreksonderwerp gebeurt random, waardoor men altijd een ander gesprek heeft. Ook is het mogelijk (via een pop-up schermpje) de passagiers in te lichten over vluchtinformatie.

Een kop koffie op kruishoogte hoort bij het pakket

Een half uur vóór de landing moet de captain allereerst Operations oproepen om de naderende landing aan te kondigen. De captain zal een correct, realistisch tijdstip opnoemen, dat afgeleid is van de landingstijd-berekeningen van de FMC. De FA (Jane) dient daarna opgeroepen te worden, met de mededeling wanneer de descent begint. Ook nu zal weer een correct en exact tijdstip genoemd worden, op basis van de Top-of-Descent berekeningen van de FMC. Ook nu weer blijkt dat een druk op de joystick-buttons steeds een nieuwe dialoog of announcement activeert, hetgeen komt doordat deze gekoppeld worden aan de specifieke situatie waarin de sim zich op dat moment bevindt. Via een pop-up panel (hidden clickspot) geeft men vervolgens een briefing aan de copiloot, nadat een bijpassende STAR of generic approach briefing is gekozen in dit panel. De copiloot zal ruim van tevoren een ingevulde Landing Data Card overhandigen, met alle V-speeds die voor de landing gebugged moeten worden. 

 De Landing Data Card met de landing speeds die gebugged moeten worden

Vanaf descent (beginnend met de descent checklist) tot en met de landing wordt het weer een drukke interactie met de first officer. Checklists op de juiste momenten geven een dramatische ambiance, en de copiloot waarschuwt de captain als er instabiele situaties optreden (bijvoorbeeld een te grote deviatie van de glideslope tijdens een ILS-approach). Toch is het vliegen in zekere zin makkelijker geworden, met name tijdens de landing, want de copiloot is echt een steuntje in de rug. Hij zorgt ervoor dat de NAV-frequenties op het juiste moment correct worden afgesteld op de benodigde ILS-bakens, hij zorgt ervoor dat de landingslichten op het juiste moment aangeschakeld worden, hij doet de ruitenwissers aan als het regent (en/of de-icing), hij bedient de flaps op commando van de captain, hij zorgt voor gear down en hij roept de snelheden en hoogtes af (dat laatste als een soort vervanging van een ground proximity warning system bij de grotere jets). Tot slot kan hij je flink uitlachen als een landing aan de harde kant is (Big Brother is watching you!). De after landing-checklists en leaving-the-aircraft checklists worden door de copiloot gedaan, zodat men kan bijkomen na de concentratie van de landing.

Dit programma zorgt er voor dat de immersion level werkelijk maximaal is. Ondanks dat het script redelijk star is, zijn het precies de procedures van een bestaande Europese airline, die ook altijd routineus gebeuren, waardoor dit toch altijd realistisch blijft. Bovendien is er een daadwerkelijke interactie tussen piloot en copiloot, en de laatstgenoemde zal altijd zijn antwoord baseren op wat de captain gezegd heeft. Kleine variatie is daardoor wel mogelijk.

Ondanks dat in de manual talloze keren herhaald wordt dat het programma in eerste instantie moeilijk en gecompliceerd lijkt en dat men moet doorzetten, valt dit mijns inziens erg mee. Het joystick-button gebruik is redelijk intuïtief, en ook de clickspots onthoudt men redelijk snel. Enkele vluchten zijn wel noodzakelijk om de “feel” te krijgen, maar uiteindelijk wordt het vliegen een stuk makkelijker. Immers, men kan zich op cruciale momenten zoals de landing volledig concentreren op het vliegen, want de copiloot neemt vanalles uit handen dat men anders zelf nog eens zou moeten doen. Volledige kennis van bijvoorbeeld de overhead panel is niet eens strikt noodzakelijk, omdat de copiloot deze voornamelijk bedient.

Toch zijn er wat zwakke punten in de software. Problematisch is bijvoorbeeld interactie met ATC. Dit is op zich wel mogelijk, in die zin dat het geen invloed heeft op de loop van FS2Crew. Wel is er een probleem wanneer men zich via vectoring laat leiden naar de landingsbaan, want dan klopt de Top-of-Descent berekening van de FMC niet meer. Op deze berekening zijn veel acties van de copiloot gebaseerd, dus als men eerder of later pas daalt (op verzoek van ATC), dan klopt bijvoorbeeld de timing van de Landing Data Card niet (die blijft dan zelfs helemaal uit), en zal de copiloot nauwelijks meer reageren. Klein detail is dat ook de stemmen van de captain tussen FS2Crew en de ingebouwde pilot voice van FS2004 dan niet meer corresponderen, maar dit is onoverkomelijk in dit type programma. Ook is het jammer, maar alweer begrijpelijk, dat ondanks de wisselende buitenlandse accenten van de Ground Crew, de accenten van de piloten zeer Amerikaans blijven, ongeacht de airline waarvoor men vliegt. Natuurlijk zijn zeer veel files opgenomen met uitgesproken teksten en het zou onbegonnen werk zijn om dit te herhalen met een tweede pilotenstem (het programma zou ook veel groter worden qua Mb’s). Maar aangezien de procedures overgenomen zijn van een Europese airline, en de ATR in principe een Europees product is, had een Europese stemmenset niet ongepast geweest. Ook varieert de klank van de stemmen nog wel eens op verschillende momenten; af en toe klinkt het opeens alsof de copiloot een doek voor zijn mond houdt. Ook deze akoestische verschillen zijn eigenlijk jammer.

Zoals reeds genoemd, is het niet altijd praktisch dat de FS2Crew altijd vanaf cold&dark moet beginnen, en dat men niet halverwege de draad opnieuw kan oppakken. Tot en met take-off werkt de pauze-functie ook niet, om nog eens de (PDF-format dus niet geprinte) manual te bekijken, maar dit is realistisch want ook in het echt moeten piloten zich aan de strikte tijdsschema’s houden. Wel kan men de sim pauzeren tijdens de vlucht, bijvoorbeeld om nog eens de procedures door te nemen. Vooral tijdens de eerste vluchten met FS2Crew is dit soms noodzakelijk. Ook is het niet mogelijk de take-off- en landing data-cards weg te klikken, zij moeten uit het zicht gesleept worden, wat onnodig onhandig is.

Als (bijna) laatste minpunten kan gezegd worden dat de SID/STAR-database zeer klein is, en dat er geen daadwerkelijke interactie met ATC is, zodat men deze bij nadering van het vliegveld beter kan uitschakelen (of althans, het IFR vliegplan met vectoring) om discrepanties tussen FMC-berekeningen en de actuele vlucht te voorkomen.

Een kleine tip: het is raadzaam om alle acties van de captain (ofwel de simmer) in de uitgeprinte manual te markeren met een highlighter, om tijdens de vlucht tussen alle tekst door de juiste items te vinden, want het kost even tijd voordat men dit uit het hoofd weet. Op het forum van FS2Crew is een zeer handige samenvattende flowchart gemaakt: http://forums.avsim.net/dcboard.php?az=show_mesg&forum=239&topic_id=648&mesg_id=648&page==

Ter afsluiting dan het grootste “minpunt”: dit programma zorgt ervoor dat alle andere kisten in de FS2004-hangar aan de grond blijven. Want wie in de eerste plaats van realistisch vliegen houdt volgens de customs en procedures van de beroepsvliegers, zal altijd alleen nog met FS2Crew willen vliegen. Het concept is nieuw, maar gelukkig zijn al enkele “hotshots” van de FS2004-addons van de mogelijkheid tot FS2Crew voorzien: de nieuwste aankomende telg is een variant voor PMDG’s 747-400. Het valt me op dat diverse softwaredesigners nu ook een versimpelde copiloot toevoegen aan hun vliegtuig, om bijvoorbeeld checklists op te lezen (zoals bij Flight1’s Ultimate Airliners: Super 80). Het kan bijna niet anders of FS2Crew heeft een baanbrekende en nieuwe trend in gang gezet. Dit is een nieuwe stap naar een groter realisme. Ik ben erg benieuwd waar dit naartoe zal leiden…wellicht kunnen we over een half jaar het hele toetsenbord en de joystick-buttons afschaffen, omdat we direct via een headset met de copiloot kunnen converseren. Als FS X inderdaad de mogelijkheid biedt op die manier in contact te kunnen staan met ATC, zoals op een website vermeld staat, dan lijkt deze ontwikkeling met rasse schreden dichterbij te komen, en daarmee lijkt de slogan “as real as it gets…” dankzij mensen als Bryan York steeds een stukje realistischer te worden.

Website FS2Crew: http://www.fs2crew.com/

Lennard van Raat

2006