door Lennard van Raat

De serieuze flightsimmers zijn over het algemeen een apart slag mensen. Ze willen de officiële (standard) operational procedures van de luchtvaart zo nauwkeurig mogelijk nabootsen, en ze doen daaraan nauwelijks tot geen concessies. Niets kan voor hen realistisch genoeg zijn, en al het kleinste schoonheidsfoutje in een vliegmodel kan de pret flink bederven. 

Het programma VOXATCX, bedacht door Tegwyn West, is naar mijn mening één van de meest perfecte programma’s die recentelijk als FS add-on ontwikkeld zijn. Het biedt de simmer de kans om interactief met de diverse verkeersleidingen te communiceren, zonder dat daar ook maar een mens aan te pas komt. Een soort spook-VATSIM: via een headset daadwerkelijk praten met virtuele verkeersleiders, op je eigen gekozen moment, maar zonder online te zijn. In het standaardpakket zijn het echter alleen Sam, Mike en Mary die je leert kennen – de default voices van Microsofts Speech Engine. Zij zullen je via dit programma begeleiden van initial clearance tot aan de arrival gate; zij zullen je via verschillende flight levels naar de van tevoren ingediende kruishoogte brengen, en zij begeleiden je vrijwel feilloos naar het dichstbijzijnde vliegveld in het geval van een emergency. Maar de serieuze simmer moet dit keer wel een concessie doen: de stemmen klinken enigszins robot-achtig, doordat het geen vooraf opgenomen samples zijn van echte stemmen, maar computer-gegenereerde stemmen. Voordeel hiervan is dat de computer niet gebonden is aan de beperkte voorraad opgenomen frasen, maar een veel groter spreekbereik heeft. Zo kan VOXATC elke SID en STAR daadwerkelijk bij naam noemen, en bij elke conversatie refereren aan elk persoonlijk gekozen vluchtnummer of vliegtuigcode. In mijn eigen ervaring vergeet je de magere stemkwaliteit direct als je met het programma bezig bent; het is zo “immersive” en het voelt zo realistisch om in plaats van een toets in te drukken daadwerkelijk terug te praten, dat dit leed volgens mij voor veel simmers direct vergeten is. 
 

Volgens de maker van het programma kent VOXATC alle vliegtechnische frasen die qua radiocommunicatie nodig zijn voor het behalen van een echte PPL (Private Pilot License). De communicatie met de verkeersleiders gebeurt in de werkelijkheid volgens vaste regels, en die worden volledig in acht genomen. Het kost wat tijd voordat je de juiste formuleringen onder de knie hebt, maar wanneer dat lukt, klinkt het vliegjargon zoals te horen is via scannersites als www.atcbox.com volledig begrijpelijk en vertrouwd in de oren. Hoewel “echte” online verkeersleiders van vlees en bloed, zoals bij IVAO of VATSIM, het computervliegen natuurlijk een bijzonder realistisch tintje geven, is er het nadeel dat zij ook het minder professionele jargon begrijpen en accepteren. VOXATC biedt een strenge leerschool – bij onjuiste formuleringen volgt er een beleefd “please say again”, totdat je het correct zegt. Gelukkig helpt een optioneel te openen dialoogschermpje hiermee, want de teksten worden hier weergegeven zodat je ze eventueel kan oplezen. Maar de echte kick krijg je wanneer je het zonder teksten kan en gewoon “vrijuit” kan communiceren met je eigen computer, in je eigen stem.

Installatie van het programma is simpel. Het pakketje van 52MB blijft zo compact doordat er geen WAV-files aan te pas komen. Wel is Microsofts (gratis) Net Framework 2.0 of hoger nodig, en zoals gezegd een speech engine (standaard ook gratis van Microsoft), die je het beste een keer kan trainen via de training-wizard van Microsoft, zo raakt de computer gewend aan je stem. Na vrijelijk downloaden (vanaf www.voxatc.com) is er een trial-periode van een week, waarbij VOXATC volledig functioneert. Dit is een geweldige kans om het programma eens uit te testen en te zien of het gewenst is. De time-lock is eraf te halen door via RCSimulations (.com) een code te kopen. Na installatie is het noodzakelijk de VOXATC-indexer te runnen, die alle scenery-files plus de vliegtuighangar van FS nagaat en opslaat, zodat het programma precies weet welke scenery aanwezig is, welke vliegtuigen aanwezig zijn zodat ze door VOXATC herkend worden, en hoe de scenery geografisch in elkaar zit. Dit proces duurt op mijn Pentium 4/ 3.6 Ghz  computer minstens tien minuten, vanwege enkele grote fotoscenery-bestanden. Vervolgens kan gevlogen worden, nadat de gebruiker toestemming heeft gegeven aan FSX via een dialoogschermpje om de elementen van VOXATC te activeren. Maar eerst is het nog noodzakelijk om joystick-, yoke-buttons of toetsen toe te wijzen aan het programma, om te praten (het “aanzetten” van de microfoon elke keer als je wat zegt, net als in het echt), om het dialoogschermpje op te roepen of te verwijderen waarin de te zeggen tekst “voorgekauwd” wordt, en button of toets het snel toewijzen van zgnd. “idents”, die vooral bij VFR-vluchten noodzakelijk zijn.   

Je kan kiezen voor een VFR of een IFR vlucht. Voor IFR vluchten is het noodzakelijk om van tevoren een vluchtplan te maken in de flightplanner van FSX (of een andere flightplanner, mits de gegevens maar terechtkomen in de FSX planner), en de vlucht inclusief vliegtuigtype helemaal op te slaan via “save flight”. Alleen dan kan het programma je aanwijzingen geven. Via een “SID&STAR-Wizard” is het mogelijk van tevoren SIDs en STARs in te voeren; een bijzonder makkelijk karweitje doordat de wizard uitgaat van het door jou gemaakte flightplan, vervolgens naar namen van de procedures vraagt (bijvoorbeeld artip two alpha), vraagt welke van de waypoints de start-en eindpunten van de procedures zijn, en op welke hoogten die gevlogen moeten worden. Dit sla je op, en je kan gaan vliegen. Het realistische hiervan is, dat je bijvoorbeeld niet hoger mag gaan vliegen dan toegestaan is volgens de procedures; pas als je de SID of STAR verlaten hebt, wordt je request voor een level change ingewilligd. Overigens is het ook mogelijk te vliegen met een niet van tevoren opgeslagen vlucht; in dat geval is het slechts mogelijk om VFR local flights te maken en om circuits te trainen. Maar ook hier geldt dat de communicatie met de verkeerstoren realistisch is: ATIS beluisteren, radio check uitvoeren, toestemming vragen de baan op te gaan, etcetera. Overigens “weet” het programma als je in Europa vliegt of daarbuiten – de terminologie wordt direct aangepast. Frequenties worden bijvoorbeeld met “decimal” genoemd in plaats van “point”; in plaats van “ready for take-off” zegt men nu “ready for departure”, etcetera. Natuurlijk weet een echte controller ook wel wat bedoeld wordt met “take-off” in Europa, maar….Het gaat er bij dit programma zo officieel mogelijk aan toe…

Het programma is flexibel genoeg om eventueel van de vooraf bepaalde IFR-routes af te wijken. Het is dus absoluut niet zo, dat dit programma alleen maar simpelweg leuke auditieve begeleiding verzorgt voor een toch al volslagen voorgekauwde route. Het is werkelijk interactief - de piloot kan vragen om omleidingen vanwege slecht weer; de piloot kan vragen om een andere dan de toegewezen start- of landingsbaan en de piloot kan vragen in hogere of lagere flightlevels te gaan vliegen dan vooraf opgegeven. VOXATC berekent de route naar het eindpunt gewoon opnieuw. En tja, de clearances voor de veranderingen worden niet altijd direct gegeven, maar dat gebeurt in het echt ook niet.

Het zou een ontzettend lange review worden als ik elke mogelijkheid en elke functie van het programma zou omschrijven. Bovendien is de handleiding gratis te downloaden vanaf de voxatc.com website, zodat iedereen die geïnteresseerd is, dit kan lezen. Mogelijkheden zijn legio: zo kan je zelfs tijdens het taxieën toestemming vragen een bepaalde landingsbaan te kruisen. VOXATCX beheerst ook het AI-verkeer, dus als er een vliegtuig nadert, zullen de verkeersleiders een “hold position and wait” verkondigen, om je een clearance te geven te baan te kruisen zodra het aankomende vliegtuig de runway verlaten heeft. Via een aantal screenshots van een eigen vlucht in de ATR 72-500 van Heathrow naar Glasgow (voor de eenvoud zonder SID of STAR)  is het mogelijk een indruk te geven van het programma, hoewel een volledige indruk niet mogelijk is vanwege het puur auditieve aspect ervan.

Nadat de vlucht ingeladen en opgeslagen is, wordt VOXATC geactiveerd via het “views” scherm. De headset wordt opgedaan, en het programma initialiseert enkele seconden en voert een zelftest uit.

Bovenaan het dialoogscherm verschijnt de callsign die je zelf via een “options”-menu hebt kunnen instellen. Dit is de callsign waarmee ATC je gedurende de vlucht zal oproepen, en die je gebruikt tijdens al je dialogen.

Vervolgens zal het dialoogscherm precies aangeven wat je te doen staat. Het dialoogscherm kan je eenvoudig met een druk op de door jezelf geconfigureerde knop oproepen en laten verdwijnen. In eerste instantie zal het je adviseren ATIS te beluisteren, en je de frequenties mededelen.

Nadat het weerbericht (VOXATC “leest” ook externe weer-addons, zoals Active Sky)  volledig beluisterd is, is het zaak om clearance voor het IFR- (of VFR-)vluchtplan te vragen, nadat eerst een radio-controle is uitgevoerd.

Zodra de frequentie van de desbetreffende verkeersleiderspost is ingesteld, verschijnt de te zeggen tekst in het op te roepen dialoogscherm.

Wanneer dit correct opgelezen wordt, zal het programma antwoorden met één van de stemmen van de Speech Engine. Omdat de teksten volgens vaste regels opgesteld worden, zijn ze makkelijk te leren (het gaat na een aantal weken gebruik eigenlijk vanzelf). Het mooiste is het wanneer het dialoogscherm niet meer nodig is, en er een realistisch gevoel van communicatie ontstaat. Overigens functioneert het dialoogscherm uitsluitend als hulp voor de piloot; de gesproken tekst door ATC wordt niet weergegeven dus luisteren is noodzaak, evenals pen en papier om de stroom van informatie op te schrijven op momenten dat het allemaal wat veel wordt (zoals het gelijktijdig verkrijgen van een squawk-code plus frequentie-getallen en een clearance voor initial climb naar een bepaalde hoogte en een bepaalde koers). Het programma antwoordt na de radio-check en na het opvragen van de clearance, waarna de vlieger dit moet herhalen:

Wat in deze screenshot opvalt, is dat “Daventry” vermeld wordt. Dit vind ik een geweldige feature van VOXATC: het programma kent de volledige namen van vele VORs en luchthavens, want de drie-of vierletterige codes worden dikwijls voluit genoemd. Zo stond “DVY” in het vluchtplan, maar zegt ATC “Daventry”. Pas na het luchtruim van Daventry werd ik inderdaad doorverwezen naar Manchester Center en mocht ik vanaf 6000 voet naar kruishoogte klimmen. Maar eerst volgde nog pushback, start up en taxi:

Tijdens het taxieën naar baan 27R van Heathrow hoefde ik geen actieve runways te doorkruisen. Als dat wel het geval is, kan je om toestemming vragen. Tijdens de rit naar de startbaan werd ik gevraagd contact op te nemen met Heathrow Tower. Eénmaal aangekomen kon ik direct de startbaan op, en vanwege weinig AI-verkeer kon ik enkele seconden later de lucht in.

(Tja, wat de screenshots betreft: het is even wennen na een behoorlijk gepimpte FS9. Dit is FSX zonder al die prachtige add-ons….Heathrow is wel erg leeg!! Het fotografische landschap is wel erg mooi: VFR Photographic Scenery van Horizon)

Direct na departure word ik verzocht contact op te nemen met Heathrow Director (let op de juiste naamgeving; voor zover ik weet is dit de enige add-on die het niet heeft over “Heathrow Departure”!). Wat betreft de vermelding van de current flight level: hier zal VOXATC niet op vastlopen. Als je andere getallen inspreekt, begrijpt de software je ook.

Eénmaal op kruishoogte aangekomen, moest ik contact opnemen met London Control.

Tijdens de cruise verschijnen er via het intoetsen van “0” in het dialoogscherm verschillende opties, zoals het veranderen van koers om slecht weer te ontwijken, requests om hoger of

lager te vliegen (dit is handig als de FMC een betere, optimum cruise height aangeeft), een position report te geven of om een noodgeval aan te kondigen.

Halverwege de vlucht, na een kruishoogte van 12000 voet te hebben aangevraagd en na verschillende ATC-stations te hebben gesproken, simuleerde ik een engine failure. Direct veranderde mijn callsign “Foxtrot two three” in “Mayday Foxtrot two three”, en kreeg ik alle voorrang boven het AI-verkeer om direct te dalen. Het was spectaculair, want VOXATC gaf me het dichtstbijzijnde vliegveld, die ik vervolgens direct in de FMC zette, en ik werd er via radar vectoring naartoe geleid. Dit was het vliegveld Woodford, in bergachtig gebied bij Manchester. Woodford is bekend mede vanwege de aanwezigheid van vliegtuigfabriek BAe Systems. Hier is één kritiekpunt te noemen: ATC liet me in dit glooiende landschap dusdanig laag vliegen, dat met regelmaat de toeters en bellen van de GPWS begonnen te rinkelen. VOXATC is niet in staat zelf ook nog SIDs en STARs toe te passen, als je ze niet zelf handmatig ingevoerd hebt, waardoor in dit soort noodgevallen niet altijd de meest ideale route gekozen wordt.

Na flink wat bochtenwerk kwam ik dicht genoeg uit bij landingsbaan van Woodford om een Visual Approach te kunnen uitvoeren.

Na de landing-clearance van Woodford Tower zette ik het vliegtuig aan de grond, en reed ik naar de werkplaats van BAe Systems om de prop te laten repareren….

Deze vlucht vormt mijns inziens een aardig voorbeeld van de flexibiliteit van VOXATC. Het moge duidelijk zijn dat ik erg gecharmeerd ben van de mogelijkheden die deze software biedt. Hoewel de stemmen misschien niet tot de meest realistische behoren, is het effect en het gevoel van zelf kunnen praten (en jezelf horen praten tegen een computer – bizar aan het begin) werkelijk groots. Een heel enkele keer verstaat VOXATC de specifieke namen van luchthavens niet; in dat geval kan je die gewoon overslaan (dus “Heathrow Ground” noem je dan gewoon “Ground”, en het werkt).
Wat betreft price policy ben ik het oneens met de developer. Hoewel het programma niet duur is (tenzij je de luxe versie koopt, waar wat extra stemmen inzitten van het Amerikaanse bedrijf AT&T), is het wel duur om zowel een FS9 als een FSX versie te hebben.
Omdat FSX op mijn computer totaal onbruikbaar bleek tot het uitkomen van service pack 1, heb ik besloten VOXATC voor FS9 aan te schaffen en VOXATCX te laten voor wat het was, totdat ik framerates van boven de 3,5 kon krijgen. Inmiddels gebruik ik zowel FS9 als FSX, en beide versies van VOXATC. Er zijn maar weinig verschillen tussen de twee versies, hoewel een belangrijke verbetering is doorgevoerd in de FSX versie, waar het AI-verkeer ook door VOXATC beheerd wordt. Dat is in de FS9-versie niet het geval. Verder is er in de laatste versie van VOXATC een automatische regionale aanpassing, waarbij er iets ander jargon voor Europa gebruikt wordt. Als laatste is de user interface iets mooier uitgevoerd, en loopt het allemaal wat soepeler. Toch weet ik niet of bestaande FS9-gebruikers nu full-price moeten betalen voor de FSX-versie, omdat er mijns inziens te weinig veranderd is. De FSX-versie kwam ook al razendsnel na het verschijnen van FSX uit, waardoor ik de indruk krijg dat er vrij weinig aanpassingswerk voor de developer was. Flight One pakt dit wel anders aan, met de gratis update voor zijn ATR-pakket. Ik had toch wel enige reductie verwacht, als bestaand VOXATC-gebruiker.
 
Een ander nadeel vind ik dat er geen mogelijkheid is om met een druk op de knop van frequentie te wisselen. Tijdens approaches is het vaak erg druk met het uitvoeren van de checklists, en als je dan ook nog het radiocontact moet onderhouden kost het teveel tijd om handmatig de frequenties steeds in te voeren voor nieuwe ATC-stations. Je snapt dan ook waarom er in de realiteit twee piloten in de cockpit zitten. Echter, met de nieuwe multiplayer-functie van FSX is het wel mogelijk om realistisch en zinnig met z’n tweeën te vliegen, waarbij de één vliegt, en de ander met VOXATC communiceert.

Afgezien daarvan vind ik het programma fantastisch, en kan ik het iedereen aanbevelen die zijn of haar vluchten wil laten begeleiden door ATC volgens zo realistisch mogelijke procedures, en met een zo realistisch mogelijk vlieggevoel.

Weblinks:
VOXATC

ATCbox

RC Simulations (verkoop van VOXATC)